»Archives

» Кыргыз каганатынын бийлик структурасы
Кыргыз каганатынын бийлик структурасы
Author(s)
M. Kocobekov
Keywords
Кыргыз, каганат, каган, ван, мамлекет, тутук министрдик, титул
Kocobekov, M., (2018). Кыргыз каганатынын бийлик структурасы, MANAS Journal of Social Studies (MJSR), 07 (04), pp: 379-385
Abstract
Мамлекет менен бийлик жана аны башкаруу аппараты политогенез процессин аныктоодо маанилүү роль ойнойт. Тарых илиминде Кыргыз мамлекетинин саясий бийлик системасы туурасында так түшүнүк жок. Айрым илим адамдары Кыргыз өлкөсүн мамлекет деп аташса, кээ бирөөлөрү аны каганат деп белгилешет. Макалада Кыргыз каганатынын бийлик системасы изилдөөгө алынып, анда орун алган башкаруу бийлик аппараты талданат. Каганаттык бийлик түзүлүшү Борбордук Азиядагы этностордун саясий системасы үчүн мүнөздүү башкаруу бийлиги эсептелген. Бул жагынан алганда кыргыздар да каганаттык бийликти өздөштүрүшкөн. Ошол эле убакта Кыргыз каганатынын бийлик түзүлүшү Кытайдын Тан династиялык башкаруу бийлигинин аналогиясында курулгандыгы байкалат. Кыргыздардын мамлекеттик бийлик системасынын татаал мүнөзүнө караганда өлкөдө политогенез процесси каганаттык бийлик менен жыйынтыкталган.

References
Аль Бируни. Избр. Произведения. – Ташкент, 1957. – Т. I. (Alq Biruni. İzbrannye proizvedeniya. – Tashkent, 1957. – T. I).
Батманов И. А., Арагачи З. Б., Бабушкин Г. Ф. Современная и древняя енисеика. Ф., 1962. (Batmanov İ. A., Aragaçi Z. B., Babuşkin G. F. Sovremennaya i drevnyaya yeniseika, Frunze, 1962).
Бернштам А. Н. История кыргыз и Кыргызстана с древнейщих времен до монгольского завоевания// Кыргыз Респ. УИА, Кол жазмалар Бөлүмүнүн фонду. 1942. - Инв. № 128
Ушул эле эмгектин котормосун Кар.: Кыргыздар (которгон М. Кожобеков). – Бишкек, 1991. (Bernştam A. N. İstorıya kırgız i Kırgızstana s drevneyşih vremendo mongolskogo zavoevanıya, Kırgız Respublikasının Kol jazmalar Fondu, İnv. № 128).
Бернштам А. Н. (1998). История кыргыз и Кыргызстана с древнейщих времен до монгольского завоевания. – Б.: Айбек. (Bernştam A. N. (1998). İstorıya kırgız i Kırgızstana s drevneyşih vremendo mongolskogo zavoevanıya). Bişkek: Aybek.
Бичурин Н. Я. (1951). Собрание сведений о народах, обитавщих в Средней Азии в древние времена.- Т. 1.- М.
Л.: Изд. Академии Наук СССР. (Biçurin N. Ya. (1951). Sobranie svedeniy o narodah, obitavşih v Sredney Azii v drevnie vremena. T.1. M.
L.: İzdatelstvo Akaemii Nauk SSSR).
Древнетюркский словарь. – Л., 1969.( Drevnetyurkskiy slovar, Leningrad, 1969).
Кляшторный С. Г. Стелы Золотого озера (К датировке енисейских рунических памятников)//Тurkologica, - Л., 1976, 258-267. (Klyashtornıy S. G. Stelı Zolotogo ozera (K datirovke yeniseyskih runicheskih pamyatnikov) //Turkologica, Leningrad, 1976, 258-267).
Кюнер Н. В. Китайские известия о народах Южной Сибири, Центральной Азии и Дальнего Востока. - М., 1961. (Kyuner N. V. Kitayskiye izvestiya o narodah YUjnoy Sibiri, TWentralqnoy Azii i Dalqnego Vostoka, Moskva, 1961).
Кычанов Е. И. Аппарат управления у енисейских кыргызов (по китайским сведениям)//Источники по средневековой истории Кыргызстана и сопредельных областей Средней и Центральной Азии. – Б., 1991.- 64-66. (Kychanov YE. İ. Apparat upravleniya u yeniseyskih kırgızov (po kitayskim vedeniyam) //İstochniki po srednevekovoy istorii Kırgızstana i sopredelqnıh oblastey Sredney i TWentralqnoy Azii, Bishkek, 1991, 64-66.).
Малов С. Е. (1952). Енисейская письменность тюрков. – М.
Л.,.
Малов С. Е. (1951). Памятники древнетюркской письменности. Тексты и исследования. – М.
Л.: Изд. Академии Наук СССР. (Malov S. E. (1951). Pamyatniki drevnetyurkskoy pismennosti. Tekstı i issledovaniya, Moskva
Leningrad: İzdatelstvo Akaemii Nauk SSSR).
Малов С. Е. (1952). Енисейская тюрков. М.
Л.: : Изд. Академии Наук СССР. (Malov S. E. (1952). Eniseyskaya pismennost tyurkov, Moskva
Leningrad .: İzdatelstvo Akaemii Nauk SSSR).
Малявкин А.Г - Танские хроники о государствах Центральной Азии: Тексты и исследования.Новосибирск, 1989. (Malyavkin A.G. Tanskiye hroniki o gosudarstvah TWentralqnoy Azii: Tekstı i issledovaniya, Novosibirsk, 1989).
Материалы по истории киргизов и Киргизии (МИКК). – Вып. I. – М., 1973. (Materialy po istorii kirgizov i Kirgizii (MİKK), Vıp. I, Moskva, 1973).
Новосельцев А. П. Хазарское государство и его роль в истории Восточной Европы и Кавказа. М., 1990. (Novoselqtwev A. P. Hazarskoye gosudarstvo i yego rolq v istorii Vostoçnoy YEvropı i Kavkaza, Moskva).
Супруненко Г. П. Документы об отношениях Китая с енисейскими кыргызами в источнике IX века «Ли Вэй-гун Хойчан Ипииь Цзи».— Изв. АН КиргССР. Сер. обществ, наук, Фрунзе, 1963, т. 5, вып. 1. – 67-81. (Suprunenko G. P. Dokumentı ob otnoşeniyah Kitaya s yeniseyskimi kırgızami v istochnike IX veka «Li Vey-gun Hoychan İpiiq Tszi».— İzv. AN Kirg. SSR. Ser. obshwestv, nauk, Frunze, 1963, t. 5, vıp. 1, 67-81).
Таскин В. С. Материалы по истории сюнну. - М., 1968. -Вып.1.( Taskin V. S. Materialı po istorii syunnu, Moskva, 1968, Vıp.1.).
Cleaves F. W. The Colophon to the Bolor Erike// Harvard Journal of Asiatic Studies, 1968. - Vol. 28.
Ecsedy H. Old Turkic Titles of Chinese Origin // AOH, T XVIII, 1965.
Hamilton J. R., Les Ouïghours À l’épogue des Cing Dinasties. D’après Les Documents Chinois, Paris 1955.
Minorsky V. Addenta to the Hudud al – Alam, Bulletin of the School of Oriental and African Studies, University of London, 1955. Vol. 17, No. 2.
Orkun H. P. Eski Türk Yazitlari.- Ankara, 1988.
>> All rights reserved.
MANAS Journal Of Social Studies