»Archives

» Alâuddîn Semerkandî’nin Mîzânu’l-Usûlü Temelinde Semerkant Ekolünün Irak Ekolüne Muhalefet Ettiği Dil Bahisleri
Alâuddîn Semerkandî’nin Mîzânu’l-Usûlü Temelinde Semerkant Ekolünün Irak Ekolüne Muhalefet Ettiği Dil Bahisleri
Author(s)
Z. Dağ
Keywords
Irak, Semerkant, emir, nehiy, âmm, hâss, zâhir, nass
Dağ, Z., (2018). Alâuddîn Semerkandî’nin Mîzânu’l-Usûlü Temelinde Semerkant Ekolünün Irak Ekolüne Muhalefet Ettiği Dil Bahisleri, MANAS Journal of Social Studies (MJSR), 07 (04), pp: 143-162
Abstract
Hanefî usûl geleneğinde Irak ekolü ve Semerkant ekolü olarak isimlendirilen iki farklı eğilim mevcuttur. Mâveraünnehir bölgesinde ortaya çıkmış bir kelam mektebi olan Semerkant Hanefî ekolü, hicri 3. yüzyılın sonlarından itibaren fıkıh usûlü sahasında da etkisini göstermeye başlamıştır. Fakat Kerhî, Cessâs, Debûsî çizgisinde gelişme gösteren, Pezdevî ve Serahsî ile istikrar kazanan Irak ekolü karşısında, hicri 5. yüzyıldan itibaren güç kaybetmeye başlamıştır. Elimize ulaşan kaynaklar arasında Alâuddîn Semerkandî’ye gelinceye kadar - Hanefî usûl anlayışındaki bu iki eğilim bilinmekle birlikte - bu farklılığa net bir şekilde dikkatleri çeken olmamıştır. Alâuddîn Semerkandî ise usule dair eseri Mîzânu’l-Usûl fî Netâici’l-Ukûl’ün birçok yerinde Semerkant meşâyihinin, Irak meşâyihinden farklı düşündüğü noktalara temas etmiştir. Dil bahisleri de bunların arasındadır.
References
Abbasov, Azar, Alâeddîn es-Semerkandî ve Mîzânü’l-Usûl’ünde Mutezile Görüşlerini Usûl Açısından Değerlendirmesi, Basılmamış yüksek lisans tezi, İstanbul 2012.
Abdülazîz Buhâri, Alâuddîn Abdülazîz b. Ahmed b. Muhammed (v. 730/ 1330), Keşfu’l-Esrâr an Usûli Fahri’l-İslâm el-Pezdevî, Thk. Abdullah Mahmûd Muhammed Ömer, Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, Beyrut 1418/ 1997.
Âmıdî, Ebu’l-Hasen Seyfuddîn Ali b. Muhammed b. Sâlim es-Sa’lebî (v. 631 / 1233), el-İhkâm fî Usûli’l-Ahkâm, Thk. Abürrezzâk Afîf, Dâru’s-Samî’î, Riyâd 1424 / 2003.
Aydınlı, Osman, Fethinden Sâmânîlerin Yıkılışına Kadar (93-389/711-999) Semerkant Tarihi, Basılmamış doktora tezi, İstanbul 2001.
Basrî, Ebu’l-Hüseyin Muhammed b. Ali b. et-Tayyib (v. 436 / 1044), el-Mu’temed fî Usûli’l-Fıkh, Thk. Halîl el-Mîs, Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, Beyrut 1983
Bedir, Murteza, Fıkıh, Mezhep ve Sünnet - Hanefî Fıkıh Teorisinde Peygamberin Otoritesi, Ensar Neşriyat, İstanbul 2004.
Debûsî, Ebû Zeyd Ubeydullah b. Ömer b. İsa ( v. 430/ 1040), Takvîmu’l-Edille fî Usûli’l-Fıkh, Thk. Halîl Muyiddin el-Mîs, Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, Beyrut 1421/ 2001.
Güzelhisârî, Mustafa b. Muhammed (v. 1215/ 1800), Menâfi’u’d-Dekâik Şerhu Mecâmi’i’l-Hakâik, Matbaa-ı Âmire, İstanbul 1308/ 1890.
Habbâzî, Celâlüddîn Ebî Muhammed Ömer b. Muhammed b. Ömer el-Hucendî (v. 691/ 1292), el-Muğnî fî Usûli’l-Fıkh, Thk. Muhammed Mazhar Bekâ’, Merkezü’l-Bahsü’l-İlmî ve İhyâi’t-Turâsi’l-İslâmî, Mekke 1403.
Hazene, Heysem Abdulhamîd Ali, el-İhtilâfâtu’l-Usûliyyeti Beyne Medraseteyi’l-Irak ve Semerkand ve Eseruhâ fî Usûli’l-Fıkhi’l-Hanefî, Ürdün 2004.
Hazene, Heysem Abdulhamîd Ali, Tatavvuru’l-Fikri’l-Usûlî’l-Hanefî, Ürdün 1998.
İbn Manzûr, Muhammed b. Mükerrem b. Manzûr, Lisânu’l-Arab, Dâru’l-Meârif, Kahire t.y.
İbnü’n-Nedîm, Ebu’l-Ferec Muhammed b. Ya’kûb İshâk (v. 385 / 995), Kitâbu’l-Fihrist, Thk. Rıza Teceddüd, y.y. t.y.
Koca, Ferhat, İslam Hukuk Metodolojisinde Tahsîs (Daraltıcı Yorum), İsam Yayınları, İstanbul, 2011.
Lâmîşî, Ebu’s-Senâ Muhammed b. Zeyd el-Hanefî el- Maturidî, Kitâbun fî Usûli’l-Fıkh, Thk. Abdülmecîd et-Türkî, Dâru’l-Ğarbî’l-İslâmî, Beyrût 1995.
Pezdevî, Fahru’l-İslâm Ebu’l-Usr Ebu’l-Hasen Ali b. Muhammed b. Hüseyin ( v. 482 / 1090), Kenzü’l-Vusûl ilâ Ma’rifeti’l-Usûl, y.y. t.y.
Sadru’l-İslâm Pezdevî, Ebu’l Yüsr Muhammed b. Muhammed b. Hüseyin ( v. 493/ 1101), Ma’rifetü’l-Hiceci’ş-Şer’iyye, Thk. Abdülkâdir b. Yâsin b. Nâsır el-Hatîb, Müessetü’r-Risâle, Beyrut 1420/ 2000.
Sadruşşerîa, Ubeydullah b. Mes’ûd el-Mahbûbî el-Buhârî el-Hanefî ( v. 747 / 1346), Şerhu’t-Tavdîh li Metni’t-Tenkîh fî Usûli’l-Fıkh (Taftazânî’nin (v. 792/1390) Şerhu’t-Telvîh ale’t-Tavdîh adlı eseriyle beraber basılmıştır) Thk. Zekeriyya Umeyrât, Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, Beyrût, t.y.
Sarıbaş, Fadime, Klasik Hanefî Fıkıh Usûlünde Lafız-Anlam İlişkisi Bakımından Zâhir ve Nass, Basılmamış yüksek lisans tezi, Kayseri 2004.
Sarıtaş, Murat, Irak ve Semerkant Hanefî Meşâyihinin Lafızların Delâletiyle İlgili Yaklaşımların Mukayesesi, Basılmamış yüksek lisans tezi, İstanbul 2013.
Semerkandî, Âlauddîn Şemsünnazar Ebû Bekr Muhammed b. Ahmed ( v. 539 / 1144), Mîzânu’l-Usûl fî Netâici’l-Ukûl fî Usûli’l-Fıkh, Thk. Abdülmelik Abdurrahman es-Sa’dî, Mekke 1404 / 1984.
Serahsî, Ebû Bekr Muhammed b. Ahmed b. Ebî Sehl ( v. 483 / 1090), Usûlu’s-Serahsî, Thk. Ebu’l-Vefâ el-Efğânî, Dâru’l-Fikr, Beyrut 1425/ 2005.
Siğnâkî, Hüsameddîn Hüseyin b. Ali b. Haccâc b. Ali (v. 714 ), el-Kâfî Şerhu’l-Pezdevî, Thk. Fahreddin Seyyîd Muhammed Kant, Mektebetü’r-Rüşd, Riyad 1422/ 2001.
Siğnâkî, Kitâbu’l-Vâfî fî Usûli’l-Fıkh, Thk. Ahmed Muhammed Hamûd el-Yemânî, Mekke 1417/ 1997.
Şa’bân, Zekiyüddin, İslâm Hukuk İlminin Esasları, Trc. İbrahim Kâfî Dönmez, TDVY, Ankara 2004.
Şevkânî, Muhammed b. Ali b. Muhammed (v. 1250), İrşâdu’l-Fuhûl ilâ Tahkîki İlmi’l-Usûl, Thk. Ebû Hafs Sâmi b. El-Arabî, Dâru’l-Fazîle, Riyad 1421/ 2000.
Zerkeşî, Bedreddîn Muhammed b. Bahadır b. Abdullah eş-Şafiî (v. 794), Bahru’l-Muhît fî Usûli’l-Fıkh, Nşr. Abdülkadir Abdullah el-Ânî, Vezaratu’l-Evkâf ve’ş-Şuûni’l-İslâmiyye, Kuveyt 1413/1992.
Zuhaylî, Usûlü’l-Fıkhi’l-İslâmî, Dâru’l-Fikr, Dımeşk 1406/ 1986.
>> All rights reserved.
MANAS Journal Of Social Studies