»Archives

» Kırgız Halk Şiirinde “Ürkün” Yansımaları
Kırgız Halk Şiirinde “Ürkün” Yansımaları
Author(s)
H. Aşlar
Keywords
Ürkün, Ayaklanma, Rusya Çarlığı, Türkistan, Kırgız Halk Şiiri.
Aşlar, H., (2018). Kırgız Halk Şiirinde “Ürkün” Yansımaları, MANAS Journal of Social Studies (MJSR), 07 (04), pp: 1-11
Abstract
Ürkün, 1916 yılında Türkistan halklarının Rusya Çarlığına karşı gerçekleştirdiği ayaklanmaya verilen adlardan biridir. Bazı kaynaklarda 1916 Yedisu Ayaklanması adıyla da geçmektedir. Sovyet döneminde yapılan bazı ilmî çalışmalarda emperyalizme karşı ayaklanma, millî hareket, kızıl kırgın gibi isimlerle de nitelendirilmiştir. Kırgızistan’da ve Kırgız edebiyatında ise Ürkün adıyla anılır. Ayaklanma, ağırlıklı olarak Batı Türkistan sınırları içerisinde cereyan etmiştir. Rusya Çarlığının Türkistan topraklarını sömürgeleştirme çabaları, Çarlık rejiminin gönderdiği idarecilerin halkı sömürmesi, yerli işbirlikçilerin ayrıcalıklı konumu, halkı mecburî göçe zorlayıp Rusya’dan gelen Rus çiftçilere yeni tarım arazileri ve sulak bölgelerin tahsis edilmesi ve son olarak da I. Dünya savaşı sırasında yerli halktan asker alınmak istenmesi halkı ayaklanmaya sevkeden sebepler olarak sıralanır. Ayaklanma Çarlık tarafından acımasızca bastırılmış, yüzbinlerce Türkistan Türkü katledilmiştir. Hayatta kalanların büyük bir çoğunluğu ise Çin’e göç etmek zorunda kalmıştır. 1917 yılında Sovyet iktidarı kurulduktan sonra Kırgızlar ülkelerine geri dönmüş, ancak başka trajedilerle karşı karşıya kalmıştır. Ürkün vakası Kırgız halk edebiyatına ve Kırgız modern edebiyatına yansımıştır. 1920’li ve 1930’lu yıllarda Kırgız modern edebiyatında en sık işlenen konulardan biri de Ürkün’dür. Aldaş Moldo, Isak Şaybekov, Abdrasul Toktomoşuulu, Kalık Akıyev, Abılkasım Cutakeev, Aktan, Mukay Elebayev, Aalı Tokombayev, Cusup Turusbekov, Kubanıçbek Malikov, Kasımali Bayalinov gibi ozan, şair ve yazarlar Ürkün konusunu kaleme aldıkları edebî eserlerde işlemişler, dönemin trajedisini edebiyat sanatı içerisinde ölümsüzleştirmişlerdir.
References
ABDIKULOVA, Roza. (2016). “1916 Türkistan İsyanı’nın Kırgız Edebiyatına Yansıması: Ürkün.” Bilig Kış 2016 / Sayı 76.
ARTIKBAYEV, Kaçkınbay. (2013). XX. Yüzyıl Kırgız Edebiyatı Tarihi. Ankara: Bengü Yay. (Çeviren: Yrd. Doç. Dr. Mayramgül Dıykanbayeva)
BROYDO, G.İ. (1991). “1916-Cıldagı Kırgız Kötörülüşünün Tarıhına Materialdar.” Ala Too, No 6.
İBRAİMOV, Osmanakun. (Haziran 2016). “Ürkün.” Adabiy Alatoo.
KIRGIZ SSR İLİMDER AKADEMİYASI, TİL CANA ADABİYAT ENSTİTUTÜ. (1973). Kırgız Elinin Çıgarmaçılık Tarıhının Oçerki. (Redaktör: Taştemirov C., Bayhodcoyev S., Zakirov S.) Frunze: İlim Basması.
MAKSÜTOV, Baktıbekuluu. (2016). Ürkün:1916 Cıl. Bişkek: Uluu Toolor Yay.
SAGINBEKOV, Bakıt. (Haziran 2016) “Kırgız Akınlarının Yaratmalarında Ürkün Olayı.” Ala Too Edebiyatı.
SÖYLEMEZ, O. AŞLAR, H. (2012). Zor Zamanlar. Seçme Hikayeler. Mukay Elebayev. Ankara: Bengü Yay.
ZİYAYEV, Hamit. (2007). Türkistan’da Rus Hakimiyetine Karşı Mücadele (XVIII. – XX. Asır Başları) (Çeviren: Doç. Dr. Ayhan Çelikbay) Ankara: Türk Tarih Kurumu Yay.
>> All rights reserved.
MANAS Journal Of Social Studies